Охин үрээ хайрла!
Омогдож загнахдаа ч хайрла!
Охин үрээ хайрла!
Ойворгон зэмлэхдээ ч хайрла!
Нар ханын толгойд буухад хааяа нэг сэрэг, бүү зэмлэ
насаараа тэр чинь өглөө босох хүн, төрсөн гэртээ л нойр аваг
нар шингэж үдшийн хар чийг унатал найз нартайгаа дуулалдаг
насаараа тэр чинь айлын голомт манаж морин төвөргөөн хүлээнэ
энхрий гарын нь хурууг чилтэл гэр зуураа зарахдаа
ээжийн цай уулгаж, аавын үгээр энхрийл
эцгийн гэрээс гармагц эрийн гарт нухлагдана
харийн газар одож хадмын нүүрийг царайчилна
насаараа уухгүй амтат цайг нялх багад нь гэрт нь уулга
насаараа амсахгүй жаргалыг нялх багад нь тоонотод нь эдлүүл
насаараа сонсохгүй энхрий үгийг нялх багад нь гамнахгүй хэл
насаараа нууж урсгах гашуун нулимсыг нь бодож цөөн уйлуул, охин үрээ!
Хүний гэргий болох гэж гангар шаазан шиг хагарна
хүүхэн хонгор үрээ гарын алгандаа энхрийл
хүй орчлонгийн жамтай тэнцүүлж түүнээ хайрла
хөөрхөн хонгор аалинд нь эрхлүүлж түүнээ хайрла
үрийн эх болох гэж алтан заадал сална
үүлэн хонгор үрээ тэнгэрийн мандалдаа эрхлүүл
үйл нь дуусдаггүй хорвоод балчирт нь амжиж жаргаа
үс гэзгээ цайтал өнөд шаналахыг нь болгоо
зөөлөн булбарай хурууг нь зүү утастай шадарлуул
зүйдэл оёдлын хорвоод охин үр чинь төрснийг сана
зөөлөн хонгор аашийг нь зүйр үгтэй шадарлуул
зөвлөх хэлцэхийн хорвоод охин үр чинь төрснийг сана
арван жил зэмлээд ч ухааруулж амжаагүй үгийг чинь
анхны үр нь төрөөд үдшийн шөнөдөө ухааруулна
хорин жил дуудаад сэрээж чадаагүй нойрыг нь
хонгор үр нь төрөөд үүрийн жавраар ч хулжаана
охин үрээ энхрийл, орчлонгийн зовлонд цадахын цагтаа
огшуун нулимсандаа живэхийн цагтаа хожим оо нэг дурсана
аавын гэрт жаргасан даа гэж хэзээд нэг тайтгарна
ээжийн өвөрт эрхэлсэн дээ гэж эрхгүй нэг уужирна
охин үрээ хайрла
хясаа сувдаа нуудаг шиг хайрла
охин үрээ хайрла
үүл усаа хураадаг шиг хайрла
охин үрээ хайрла
уул эрдэнээ нуудаг шиг хайрла
охин үрээ хайрла
ус загасаа цэнгүүлдэг шиг хайрла
хатуугаас хатуу үгийг ханатлаа үр чинь сонсоно
хавраас намар хүртэл төрхөмдөө очиж хэлэх үү?
Хайртай охиноо зэмлэхдээ харцаараа ч болов энхрийл
хаврын шувууд шиг намрын жимс шиг үгийг охиндоо хэл
бусдыг хайрлах л гэж төрсөн юм охин үрээ энхрийл
буцаж урсдаг ус байхгүй, эргэж та нарыг хайрлахгүй
эргүүлэгт орчлон харин охин үрийг чинь хайрлахгүй
энгэсэгт хацраар гэрэлтэвч зовлон нь та нарт харагдахгүй
үндэс нь газарт цэцэг нь тэнгэрт
үүн лүгээ адил санаж охин үрээ хайрла
тэнгэрт чинь нар ч бий хур ч бий аянга ч бий
тэнгэрлиг охин үрийг чинь жаргал ч тосно зовлон ч тосно
хөөрхий түүнийг нялхад нь жаргаа
хүүрнэн сургаад яах вэ дээ орчлон түүний багш юм
хүний л гарт очих бүсгүй түүнийг энхрийл
хүний л эрхэнд жаргах охин үрээ хайрла

Охид хэзээ гэртээ харьдаг вэ ?

Бидний амьдрал их энгийн, нэгэн хэмнэлийн гэж бүгдээрээ бодоцгооё. Тэгээд зүүд нойрондоо үнэсүүлж байна, эсвэл үнэсэж байна, эсвэл их мөнгө тоолж, бусдын мөнгөөр сайхан хоол идэж байна, үзэн яддаг хэн нэгэн маань бидний авахаар төлөвлөсөн сүүлийн үеийн загвартай хувцсыг өмсчихсөн байна гэдэг ч юм уу магадгүй секс эсвэл чөтгөр шуламсыг зүүдэлж хоноод ижилхэн өдрүүд маань өглөө нойрмог нүдээ дургүйхэн нээхэд эхэлдэг гэж бодоё.

Дургүй сэрж буй маань нь зүйн хэрэг, ийм эрт бид ажилдаа аль эсвэл сургууль хичээлдээ яарч босоцгоосон. Харин ажин түжин амьдралын маань аж жаргал баяр баяслаас илүүтэй, амьдралын бэрхшээл, сэтгэл чилээсэн олон асуудлууд, хэн нэгэн хэд хэчнээн хүнийг хайрлах тусам санаа зовох юм тэр хирээр нэмэгддэг жам ёсоор зовлон нажидаа эдэлсээр, эрчүүд гэгээрч бурхан болохоор ч юм уу эсвэл энэ амьдралаас залхаад боож үхэх шийдвэр гаргахад нь торох юм байдаггүй шиг шийдвэр гаргаж эс чадан гагцхүү энэ амьдралын эмгэнэлт үйл явдлыг үргэлжлүүлэх шийдвэрийг л хийцгээсээр, улам бүр уягдсаар байдаг билээ.

Харин тэр өдрүүдийн төгсгөлд амьдралыг өндөр өсгийн дээрээс, их мөнгөн дундаас эсвэл туулсан цаг хугацаа, элээсэн амьдралынхаа туршлага, өөр өөрийн гэсэн өндөрлөг дээрээс хардаг харц нь цог залиар хэчнээн дүүрэн байвч хүзүү, зовхинд нь үрчлээ сууж намба төрх нь жигдэрсэн, мөнөөх эмгэнэлт үйл явдлууд дундаас олж авсан ажил мэргэжил, албан тушаал, найз нөхдийн үнэлэмж дундаас амьдралыг хардаг бүсгүйчүүдийг тооцолгүй замын тоос дараагүй байгаа цэцэг цэврүү шиг охидын үдэш ямар байдаг тухай ярья.

Өөр нэгэн цаг хугацаа хийгээд аль нэгэн улс орны тухайд биш зөвхөн өнөөдрийн, яг одоогийн Монгол улсад байгаа түр төрх, байр байдлын тухай л ярилцъя.

Өдрийн ажил нь ихэвчлэн 18:00 цагт тарсан  охид, залуу бүсгүйчүүд гэр рүүгээ яарахдаа замын түгжрэл, дэлгүүр, үсчний газар, аль нэг газраар ороод гарах ажлаа амжуулсаар бүгд оройн найман цаг буюу 20:00-д харьцгаадаг. Тэд гэртээ яарах шалтгаан бий учир нь хамт амьдарч буй хэн нэгэн нь бүх тогоо шанагаа өглөөд үүрээд гараад явсан юм шиг оройн хоол идэж уух бүх юмаа ирж хийхийг нь хүлээж байдаг.

Яагаад ч юм найз нөхөдтэй-гээ уулзсан, уусан эсвэл номын санд суусан, төрсөн өдөрт уригдсан охид оройн арван цагт үсээ гурав зангидаж аваад аль нэг ногоон биза болчих найзтайгаа утсаар ч юм уу, биечлэн уулзаж үгсэн хэлцэж аваад яаран харьцгаадаг.

Түүнээс илүү оройтсон охидын яагаад тийнхүү оройтсон байж болох шалтагыг тоочиж бас тайлбарлаж барамгүй юм. Сэтгэл санаагаар унасан, амжилтаа тэмдэглэж наргисан, уйтгарлаж өөрийгөө бусдын дунд мэдрэхийг хүссэн эсвэл бүр зүгээр л сониуч тэрслүү зан нь тийнхүү энэ зовлонт амьдралын дэг жаягийг эсэргүүцэх тийм арга ч олсон байж болно. Тэр бүү хэл ямар ч эрсдэлээс айлгүй адал явдлыг ирэлхийлсэн байж ч магадгүй юм. тэд хэзээ харьдаг вэ ?

Тэд харьдаггүй.... тэд өөртэй нь адилхан оройтсон хэн нэгнийдээ очно. Эсвэл өөртэй нь хамт тэгтлээ оройтсон нэгэн нь өөртөө нь адилхан шалтгаанаар оройтож гэртээ орохоос айна. Тэр тусмаа ингэж хувцаслаад, дээр нь дарс пиво үнэртүүлэхээс, угтаа бол ээжийн эрүүний шөл, аавын харцнаас, эсвэл дараа дахин ийм нэгэн өдөр, ийм нэгэн үдшийг олдох боломж үгүй болох зэргээс айна. Үүнээс илүүтэй эцэг эхийнхээ тухай сэвгүй сэтгэлдээ авч яваа хүндэтгэлээсээ айдаг байх. Эсвэл бүр нийлдэг найзуудыг нь буруутгахаас эмээдэг ч байж магадгүй. Тэгээд оройтсон найз охид хаачих вэ? Тэд хамтдаа... ганцаараа бол бараг үгүй...  тэгээд тэд эцэс дээ таксины мөнгө ч үгүй болох нь ч бий.

            Тэгээд би бодлоо л доо, ихэнх муу юм хийх юмаа олж ядсанаас болдог гэдэг санааг... бас сайныг дагавал,.. найз нөхдийн нөлөөллийг... эцэг эхчүүдийн үр хүүхдэдээ ханддаг хайр халамжийг..... тэд уул нь гоёх юмгүй байгаа нь сайхан, бид үүнтэй санал нийлнэ. Гэвч алдаатай нь эвлэрч чадахгүй, гэхдээ бид уучлана....

Барьсан таксины жолоочид мөнгө-гүйнхээ төлөө төлбөр тооцоогоо батерын байдлаар хийх санал тавихад, татгалзсан хариуд нь доор дээр байрлалтай элдэв эрхтэн нь ажилдаггүй гэж үглэсэн тэтгэлээ сайхан төрсөн хөөрхөн охины тухай жолоочийн  яриа..

Замын түгжирээ, ачаалал багассан хойно, эсвэл яарах юмгүй гэртээ оройтож харихдаа, ажил ихтэй сууж байгаад ходоод минь гэр рүү хөтлөх замдаа хийсэн судалгаа, бодит жишээ, санаашран зовинож буй оройтсон жаахан охидын тухай бодоход....

Бид охиноо хэзээ ч хамаагүй ямарч байдалтай ирсэн: эсэн мэнд, гэр амьтай байгаагийнх нь төлөө өөгшүүлж байх юм шүү... Би л хувьдаа тэднийг харц доогуур байлгаж чанга дуугаар зандрахгүй өсгөнө....

Тэнгэрлэг заяат охидынхоо омог төгөлдөр харцыг.....яах ёстой билээ, өргөх хэрэгтэй...

Ирээдүй хойч үеийг маань өсгөх ээжүүд, дэндүү гэнэхэн бас тоомжиргүй, бяр чадал суугаагүй бодол санаандаа бүхнийг сайнаар боддог мөрөөдөж буй гүнж-хэн-нүүд....

Цаг нийгмийн тээрэмд эргүүлэгдэж буй тарайн түрүүнүүд....

хайрласандаа гологдож, хажууд байгаадаа гоочлуулж явах ёстой биш... зүрх сэтгэлийг маань ганц донслуулж байдаг тэр хүн хэзээ нэг өдөр намайг анзаарч харах юм болдоо ?....

ингэхэд эмэгтэй хүн гэдэг өөр нэгэн хүн гэрлэх санал тавиасаа гэж хүссэн хэвээрээ өөр нэгний авааль эхнэр болж хурим найрыг хийж явдаг л амьтан юм гэж үү дээ ?! 

хэрэв тэр намайг ойшоож үзсэнсэн бол би харин ч нүүр өгөхгүй, эрээ цээрээгээ алдсан амьтан гэдгийг нь хэлээд, зүрх сэтгэлийг минь эзэмдсэн ч гэлээ хуримд минь битгий ирээрэй гэж захиад амар тайвнаар энэ амьдралыг сонгохсон...

гэтэл усанд хаясан чулуу шиг алга болох доо, тэнгис шиг гүн цэнхэр нүдээрээ цоо ширтсээр тэр чигээрээ алга болчих-тоо яадаг байнаа?...

зуны богинохон шөнө урт ч юм шиг, зуурдын учирла нь мөнх ч юм шиг байснаа, сар руу харж өөртөөгөө ярилцаж зогссон бүсгүй амьдралдаа ахин хэзээ ч бодохгүй бодлоо үргэлжлүүлсэнгүй.

магадгүй түүний энэ мэтийн тухай гэгэлзэн бодох нь үүгээр эцэслэж байгааг тэр зөнгөөрөө мэдэж байлаа.

хөх сүүдэр бараантан ойртсоор түнэр харанхуй нөмрөхөд, тэргэл сарны гэрэл өөр дээр нь тусахаа болих агшинд бүсгүй эргэж хараад эгцлэн гүйлээ...

зузаан үүлсийн завсар зайлхаагаар сохор саран шилэн нүдээр бүсгүйг цоо ширтэхэд бүсгүй сая нэг гэрийнхээ үүдэнд тулж ирээд цонхны цаана нь өлгөөтэй байх цагаан өнгийн хуримын даашинзаа олж хараад, түүнийг өмсөхийг ямар ихээр хүсэж байгаагаа мэдрэхэд түүний царайнд жаргалын туяа татна.

гагцхүү энэ л, салхин шившээ зогсолтгүй үлээж ганц нэг модны навчис сарчигнан хийсэх шөнө дөл цагт бүсгүй цоохор саран хоёр үүлс, бодол хоёрынхоо завсарт ээлжлэн гэрэлтэх ажээ.

2008 оны 02 сар

юу гэх хэрэг вэ?.. аятайхан шиг яаж татгалзах вэ?

хайртай хүнийхээ зүрхийг зүснэ гэж мэдэж, зөөлөн шиг зүсэх үг олж ядаж суугаад хэцүүхэн үгээ бараг сонготол нь хоолойд нь бөөн хар юм тээглэн хоёр нүд нь нойтон оргилоо. *суухгүй* л гэвэл гүйцэх нь тэр шүү дээ, хэлэхэд хэцүү боловч богинохон энэ үг ээдрээтэй бодлоос нь салгах нь тэр.

тэгснээ гэнэт ариун нандин хайр сэтгэлийн эрхшээлд автан саяныхаа бодлыг золтой л өөрчилсөнгүй, хэчнээн ядуу хоосон ч бай, ээж юу гэж ч бай хамаагүй ......тэрэнтэй сууя гэж золтой шийдсэнгүй.

ЭХ орны тусгаар тогтнол ба бие ээ үнэлэгчийн тэмдэглэл

Монгол улсад монгол хүн өөрийгөө үнэлэх үнэлүүлэх болсон нь, биеэ олон улсын төвшинд ч үнэлэх болсон нь мөн үнэлүүлэх үйл явц өргөн дэлгэр хөгжиж буй нь тун ч ихээр таалагдлаа.

тэгээд миний хувьд эзэн нь хэн байх нь огтхон ч хамаагүй бие ээ үнэлж надад хамаатайг, авах ёстойгоо л авч байвал болоо юм шиг санагдаж байснаа саяхнаас эрс өөр бодол төрх болсон юм. ингээд хүмүүст бие ээ үнэлэхэд нь тус нэмэр болохоор шийдлээ.

харин энэ гудамж талбайд зогсож, хүрэл баганын хажууд хөөрхөн лүүн-зээ царайлагчид-ад бие ээ үнэлэгч хэмээх нэр өгсөн нь ерөөсөө таалагдсангүй. хэтэрхий өөд нь татаж дээгүүр тавьсан юм шиг санагдах боллоо. тэд чинь бүр хийж буй үйл хэргээ, ажил хөдөлмөр хэмээн үнэлж бүр түүндээ бат итгэсэн байх юм.

ингээд биеийн эрхтэн нандин бүхнээ бусдад түрээсэлж мөнгө ологчид бол монгол хэлний үгийн тайлбарт бие ээ үнэлэгч бус янхандалт буюу янхан гэсэн үгээр л нэрийддэг юм байна билээ. гэтэл садар самуунд дуртай сайн дурын улсын их хурлын гишүүд ИХ ЯНХАНДАЛТын холбоог байгуулж гишүүнчлэл бүртгэж, болооч үгүй бүр үйлдвэрчний эвлэлийн хороог байгуулсан байна.

ингээд жил бүрийн үйл ажиллагаагаа дүгнэж томоохон пээстбаал гээч юм зохион байгуулж түүндээ АЛТАН ГУДАС хэмээх өргөмжлөлийг хамгийн их мөнгө олсон болон олон хүнтэй хавьтсанаар нь тодруулдаг болсон байх юм. энэ арга хэмжээний эхэнд УЛААН ДААШИНЗ-ны хүлээн авах ёслолд оролцож нүд маань орой дээрээ гарч орхилоо.

хэн нэгэн хагас нүцгэн бүсгүй ирж, ам аа ангайлгаад гацчихсан байсан миний эрүүг доороос нь дээш нь өргөж дагуулан явсаар нэгэн тохилог суудалд тухлуулав. энэ үед каамаа суудра хэмээх нэгэн байрлалын шоу үзүүлбэр болж тэр үзүүлбэрт АЛТАН ГУДАС шагналд болон бусад номинац-д нэр дэвшигчид оролцвоо.

ингээд нэлээдгүй юм үзэж нүд тайлсны дараагаар траст хэмээх зүйл тарааж өгөх, жилийн хэрэгцээгээр нь хангах арга хэмжээнүүд болов.

энэ бүхэн нь хэтэрхий их мөнгө эргэлдэх салбар болсонтой холбогдуулж улсын их хурал төрийн зүгээс татвар хураах зорилгоор мөн өөрсдийн хүсэл сонирхлын үүднээс энэхүү арга хэмжээг түүхэнд байгаагүйгээр дэмжин шуурхайлж, шинэ төвшинд гарган ирж чаджээ. Энэ нь Үнэхээр талархууштай хэрэг юм.

-Зиа манай компанийг Канадууд биш Оросууд авах юм шиг байна. Ангил хэлээ бус  Орос хэлээ сайжруулнаа гэсэн нэг ярианаас иш үндэс болгон, Бид чинь боловсон бие ээ худалдагчид юм шивдээ, эзэн нь хэн байх нь хамаагүй хэмээн бодож бичив.

Монгол улсад найман зуун долларын цалинтай ажлын байр гурвыг бий болгож, бид чинь өөрсдөө өөрсдийнхөө эзэн байна гэж бодсон бодолдоо бат зогсохын төлөө тархин дахь санаагаа ийн гаргасан болно. хүн шударгаар юм хийхэд бэрхшээл мундахгүй байгаан төлөө улсын их их хурлынханд талархаж, ар гэр аваад явчих эхнэр ховор болж, хүний хүн чанар ийм өчүүхэн байгаад зориулж дээрхийг бичив.